Cách chọn dụng cụ đo theo loại mẫu và chỉ tiêu

Cùng một chỉ tiêu nhưng có thể có nhiều cách kiểm tra khác nhau. Vậy nên chọn que test, bộ test nhanh hay máy đo?

Việc lựa chọn không chỉ dựa vào chỉ tiêu cần kiểm tra mà còn phụ thuộc vào loại mẫu, mục đích sử dụng và điều kiện kiểm tra. Trong bài viết này, INDOBIO tập trung vào các giải pháp hỗ trợ kiểm tra nhanh, sàng lọc và theo dõi chỉ tiêu, với các lựa chọn như que test, giấy thử, bộ test nhanh và máy đo. Đối với những nhu cầu phân tích chuyên sâu hoặc yêu cầu kỹ thuật cao hơn, có thể cần đến thiết bị chuyên dụng hoặc phương pháp phân tích tại phòng lab.

Cùng INDOBIO tìm hiểu cách lựa chọn dụng cụ đo phù hợp dựa trên loại mẫu, chỉ tiêu cần kiểm tra và nhu cầu sử dụng thực tế.

Loại mẫu ảnh hưởng thế nào đến lựa chọn dụng cụ đo?

Mỗi loại mẫu có đặc điểm và nhu cầu kiểm tra khác nhau. Vì vậy, trước khi lựa chọn phương pháp hoặc sản phẩm, cần xác định rõ đối tượng cần kiểm tra.

Tùy nhu cầu, mẫu có thể thuộc các nhóm như:

• Nước: nước sinh hoạt, nước cấp, nước ao nuôi, nước hồ, nước trong quá trình sản xuất, nước thải hoặc các mẫu nước khác.
• Thực phẩm: nguyên liệu, thực phẩm trong quá trình sản xuất hoặc thành phẩm.
• Đất: mẫu đất cần theo dõi các chỉ tiêu phục vụ từng mục đích kiểm tra.
• Không khí: không khí trong môi trường cần kiểm tra hoặc theo dõi các chỉ tiêu liên quan.
• Các đối tượng khác: tùy theo ứng dụng và phạm vi sử dụng của từng phương pháp, sản phẩm.

Cùng một chỉ tiêu nhưng loại mẫu khác nhau không đồng nghĩa có thể sử dụng cùng một phương pháp hoặc sản phẩm. Do đó, phạm vi ứng dụng cho từng loại mẫu là một trong những thông tin cần đối chiếu khi lựa chọn.

Chọn chỉ tiêu dựa trên mục đích kiểm tra

Không phải mọi mẫu đều cần kiểm tra cùng một nhóm chỉ tiêu. Việc lựa chọn nên dựa trên mục đích cần theo dõi hoặc vấn đề đang quan tâm đối với mẫu đó.

Chẳng hạn, với mẫu nước, chỉ tiêu cần kiểm tra có thể thay đổi theo từng tình huống và mục đích sử dụng. Tùy nhu cầu, người dùng có thể quan tâm đến các chỉ tiêu như pH, độ cứng, sắt, mangan, clo, amoni, nitrit, nitrat, COD hoặc phosphat. Điều quan trọng là xác định chỉ tiêu cần theo dõi trước khi tìm phương pháp và sản phẩm phù hợp.

Tương tự, với thực phẩm, đất hay không khí, cần xác định vấn đề hoặc đặc tính muốn kiểm tra trước, sau đó mới lựa chọn chỉ tiêu tương ứng và tìm phương pháp phù hợp.

Nếu cần theo dõi nhiều chỉ tiêu, cũng không nhất thiết tất cả đều phải được kiểm tra bằng cùng một phương pháp hoặc một dụng cụ. Từng chỉ tiêu cần được đối chiếu với loại mẫu và phạm vi ứng dụng của sản phẩm trước khi lựa chọn.

Cân nhắc nhu cầu và điều kiện sử dụng

Cùng một loại mẫu và chỉ tiêu, lựa chọn dụng cụ đo còn phụ thuộc vào mục đích sử dụng kết quả. Người dùng cần xác định mình cần sàng lọc, theo dõi sự thay đổi hay cần giá trị đo cụ thể để phục vụ nhu cầu sử dụng.

Bên cạnh đó, các yêu cầu về dải đo, độ phân giải và độ chính xác cũng cần được xem xét theo mục đích kiểm tra. Không phải sản phẩm cùng đo một chỉ tiêu sẽ có khả năng đáp ứng giống nhau, vì vậy các thông số này cần được đối chiếu trên tài liệu của từng sản phẩm trước khi lựa chọn.

Điều kiện sử dụng cũng ảnh hưởng đến quyết định. Việc kiểm tra tại hiện trường hay tại một vị trí cố định, thực hiện không thường xuyên hay theo dõi định kỳ, một hay nhiều chỉ tiêu… sẽ giúp xác định phương án phù hợp hơn với cách sử dụng thực tế.

Chọn dụng cụ đo phù hợp với nhu cầu

Sau khi xác định loại mẫu, chỉ tiêu và nhu cầu sử dụng, có thể xem xét dạng dụng cụ phù hợp. Tùy mục đích, lựa chọn có thể từ các dụng cụ hỗ trợ kiểm tra nhanh, sàng lọc đến máy đo cho giá trị đo cụ thể.

Que test, giấy thử và bộ test nhanh

Que test, giấy thử hoặc bộ test nhanh có thể được cân nhắc khi cần kiểm tra, sàng lọc hoặc theo dõi chỉ tiêu một cách chủ động. Mỗi sản phẩm có cách sử dụng, cách đọc kết quả và phạm vi ứng dụng riêng, vì vậy cần đối chiếu với loại mẫu và chỉ tiêu cần kiểm tra.

Máy đo

Khi cần giá trị đo cụ thể hoặc theo dõi một chỉ tiêu theo khoảng giá trị xác định, có thể cân nhắc máy đo phù hợp. Ngoài chỉ tiêu, cần xem xét loại mẫu, khoảng đo, độ phân giải, độ chính xác và điều kiện sử dụng theo thông số của từng model. 

Máy đo cũng có nhiều dạng với mức độ chuyên dụng khác nhau. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc máy “đo được chỉ tiêu gì” mà cần xem thiết bị được thiết kế cho loại mẫu, ứng dụng và yêu cầu đo nào.

Khi dụng cụ kiểm tra tại chỗ chưa đáp ứng nhu cầu

Không phải trường hợp nào cũng phù hợp để tự kiểm tra bằng que test, bộ test nhanh hoặc máy đo. Với những phép phân tích phức tạp, yêu cầu kỹ thuật chuyên sâu hoặc kết quả cần đáp ứng mục đích cụ thể, người dùng có thể cần thiết bị phân tích chuyên dụng hoặc gửi mẫu đến phòng lab.

Vì vậy, việc lựa chọn dụng cụ cần dựa trên khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế, đồng thời nhận biết khi nào kiểm tra tại chỗ là phù hợp và khi nào cần đến phương pháp phân tích chuyên sâu hơn.

Lưu ý: Cùng một chỉ tiêu chưa chắc dùng cùng một sản phẩm

Tên chỉ tiêu chỉ cho biết cần kiểm tra gì, chưa đủ để xác định sản phẩm phù hợp. Hai sản phẩm cùng kiểm tra một chỉ tiêu có thể khác nhau về loại mẫu áp dụng, khoảng đo, cách thực hiện, cách đọc kết quả hoặc mục đích sử dụng.

Chẳng hạn, khi cần kiểm tra một chỉ tiêu trong nước, không nên chỉ tìm sản phẩm có tên chỉ tiêu tương ứng mà cần đối chiếu xem sản phẩm đó có phù hợp với loại nước, khoảng giá trị cần theo dõi và điều kiện sử dụng thực tế hay không.

Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi “Sản phẩm nào kiểm tra được chỉ tiêu X?”, nên xác định cụ thể hơn chỉ tiêu X cần kiểm tra trong mẫu nào và phục vụ nhu cầu gì. Những thông tin này giúp thu hẹp lựa chọn và đối chiếu sản phẩm phù hợp hơn.

Khi cần kiểm tra nhiều chỉ tiêu

Trong thực tế, một mẫu có thể cần theo dõi nhiều chỉ tiêu cùng lúc hoặc theo từng thời điểm. Mỗi chỉ tiêu có đặc điểm và yêu cầu kiểm tra khác nhau, vì vậy không nhất thiết phải sử dụng cùng một dạng dụng cụ cho toàn bộ nhu cầu.

Thay vào đó, có thể kết hợp các phương pháp và dụng cụ khác nhau dựa trên mục đích theo dõi của từng chỉ tiêu. Tùy mục đích theo dõi, một số chỉ tiêu có thể được kiểm tra bằng phương pháp nhanh, trong khi những trường hợp khác có thể cần giá trị đo cụ thể hoặc phương pháp phân tích chuyên sâu hơn. 

Vì vậy, khi cần kiểm tra nhiều chỉ tiêu, nên xem xét từng chỉ tiêu trong mối liên hệ với loại mẫu, mục đích kiểm tra và yêu cầu đối với kết quả. Từ đó có thể xây dựng giải pháp phù hợp bằng một hoặc kết hợp nhiều phương pháp, dụng cụ và sản phẩm kiểm tra.

Chưa biết nên chọn phương pháp hay sản phẩm nào?

Nếu chưa xác định được lựa chọn phù hợp, hãy bắt đầu với 3 thông tin:

Mẫu cần kiểm tra là gì?
Ví dụ: nước thải, nước ao nuôi, nước sinh hoạt, thực phẩm, đất...

Cần kiểm tra chỉ tiêu nào?
Nếu chưa biết chỉ tiêu, có thể mô tả mục đích hoặc vấn đề cần theo dõi.

Nhu cầu kiểm tra như thế nào?
Ví dụ: cần kiểm tra nhanh, theo dõi thường xuyên hay thực hiện phép đo bằng máy.

Từ những thông tin này, bạn có thể thu hẹp phương pháp và nhóm sản phẩm trước khi lựa chọn cụ thể.

Liên hệ INDOBIO để được tư vấn giải pháp kiểm tra phù hợp với loại mẫu, chỉ tiêu và nhu cầu sử dụng.