Phát triển cụm công nghiệp xanh đang được chú trọng trong định hướng phát triển công nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2026–2030. Trong đó, hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường tại các cụm công nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh việc đầu tư xây dựng, khả năng vận hành ổn định và kiểm soát chất lượng nước thải cũng là những vấn đề cần được quan tâm.
Giai đoạn 2026-2030: Ưu tiên hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải
Ngày 12/10/2026, Bộ Công Thương ban hành Chỉ thị số 11/CT-BCT nhằm tăng cường công tác quản lý và nâng cao hiệu quả đầu tư, phát triển cụm công nghiệp trong tình hình mới.
Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu các địa phương huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là các công trình thu gom và xử lý nước thải tập trung.
Định hướng này gắn với mục tiêu đến năm 2030, 100% cụm công nghiệp có nước thải được xử lý đạt quy chuẩn môi trường theo Kết luận số 75-KL/TW. Đây là mục tiêu hướng tới trong giai đoạn 2026–2030, không phải kết quả đã đạt được tại thời điểm hiện tại.
Theo đó, việc phát triển cụm công nghiệp không chỉ tập trung vào mở rộng diện tích và thu hút dự án sản xuất mà còn cần bảo đảm sự đồng bộ giữa hạ tầng phục vụ sản xuất với các công trình bảo vệ môi trường.
Đối với các địa phương và đơn vị đầu tư hạ tầng, nhiệm vụ đặt ra là rà soát hiện trạng hệ thống thu gom, xử lý nước thải, xác định những hạng mục cần bổ sung hoặc nâng cấp và tổ chức triển khai phù hợp với yêu cầu quản lý môi trường.
Thực trạng hạ tầng xử lý nước thải tại các cụm công nghiệp
Mặc dù số lượng cụm công nghiệp đã tăng trong những năm qua, việc đầu tư hạ tầng bảo vệ môi trường tại một số địa phương vẫn chưa theo kịp nhu cầu phát triển sản xuất.
Theo số liệu được Tạp chí Môi trường dẫn lại, tính đến cuối năm 2024, cả nước ghi nhận:
- Khoảng 1.070 cụm công nghiệp được thành lập.
- 725 cụm đã đi vào hoạt động, chiếm khoảng 68% tổng số cụm được thành lập.
- Hơn 225 cụm đã đầu tư và vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung, tương đương hơn 31% số cụm đang hoạt động.
Những con số này cho thấy hạ tầng xử lý nước thải vẫn cần tiếp tục được đầu tư và hoàn thiện. Tuy nhiên, việc có hệ thống xử lý không đồng nghĩa với chất lượng nước thải đầu ra luôn đáp ứng quy chuẩn môi trường.
Đặc biệt, tại các cụm công nghiệp có nhiều ngành nghề sản xuất, nước thải có thể khác nhau về lưu lượng, thành phần và mức độ ô nhiễm. Vì vậy, hệ thống thu gom và xử lý cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm nguồn thải, công suất thực tế và nhu cầu mở rộng sản xuất.
Nếu hạ tầng thu gom chưa đồng bộ hoặc công suất xử lý không đáp ứng lưu lượng phát sinh, việc quản lý nước thải có thể gặp khó khăn.
Do đó, đầu tư hạ tầng xử lý nước thải không chỉ nhằm bổ sung những công trình còn thiếu mà còn góp phần nâng cao năng lực bảo vệ môi trường tại các cụm công nghiệp trong dài hạn.
Từ đầu tư hạ tầng đến hiệu quả xử lý nước thải công nghiệp
Xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung là bước quan trọng trong hoàn thiện hạ tầng môi trường. Tuy nhiên, việc có hệ thống xử lý không đồng nghĩa với việc nước thải sau xử lý luôn đáp ứng các yêu cầu về chất lượng.
Hiệu quả xử lý nước thải công nghiệp còn phụ thuộc vào đặc điểm nước thải đầu vào, công nghệ áp dụng, công suất vận hành, chế độ bảo trì và khả năng kiểm soát những biến động trong quá trình hoạt động.
Chẳng hạn, tại các cụm công nghiệp có nhiều loại hình sản xuất, thành phần và lưu lượng nước thải có thể thay đổi theo từng thời điểm. Những biến động này có thể ảnh hưởng đến điều kiện vận hành và hiệu quả của các công đoạn xử lý.
Bên cạnh đó, hệ thống xử lý nước thải cần được vận hành phù hợp với công suất thiết kế, duy trì các điều kiện kỹ thuật cần thiết và thực hiện công tác kiểm tra, bảo trì theo kế hoạch.
Vì vậy, đầu tư xây dựng và nâng cấp công trình cần đi đôi với nâng cao năng lực quản lý, vận hành. Đây là yếu tố quan trọng để các hệ thống xử lý nước thải phát huy hiệu quả, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu về mặt hạ tầng.
Trong định hướng phát triển cụm công nghiệp xanh, hiệu quả bảo vệ môi trường cần được xem xét xuyên suốt từ giai đoạn quy hoạch, đầu tư công trình đến quá trình vận hành thực tế.
Kiểm soát chất lượng nước thải trong quá trình vận hành
Bên cạnh việc duy trì hoạt động của hệ thống xử lý, theo dõi chất lượng nước thải là một phần quan trọng trong công tác quản lý môi trường tại các cụm công nghiệp.
Tùy theo đặc điểm nguồn thải và công nghệ xử lý, một số chỉ tiêu thường được theo dõi gồm:
- pH: Phản ánh tính axit hoặc kiềm của nước thải, có thể ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý.
- COD: Đánh giá mức độ ô nhiễm bởi các chất có thể bị oxy hóa trong nước thải.
- BOD: Phản ánh lượng oxy vi sinh vật cần để phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện thử nghiệm.
- Amoni (NH₄⁺): Hỗ trợ theo dõi quá trình xử lý và chuyển hóa nitơ.
- Nitrat (NO₃⁻): Giúp đánh giá quá trình nitrat hóa và khử nitrat trong hệ thống xử lý.
- Phosphat (PO₄³⁻): Hỗ trợ kiểm soát hàm lượng phospho, góp phần hạn chế nguy cơ phú dưỡng nguồn nước.
Việc lựa chọn chỉ tiêu cần phù hợp với đặc điểm nước thải và yêu cầu quản lý môi trường của từng cơ sở.
Tuy nhiên, không phải mọi hệ thống xử lý đều cần theo dõi cùng một nhóm chỉ tiêu. Việc lựa chọn cần căn cứ vào ngành nghề sản xuất, đặc điểm nguồn thải, công nghệ xử lý và yêu cầu quản lý môi trường áp dụng cho từng cơ sở.
Ngoài hoạt động quan trắc và phân tích theo quy định, các phương pháp kiểm tra nhanh tại hiện trường có thể hỗ trợ sàng lọc ban đầu, theo dõi biến động của một số chỉ tiêu và nhận biết những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu.
Các kết quả kiểm tra nhanh cần được sử dụng đúng mục đích và giới hạn của phương pháp, không thay thế kết quả phân tích xác nhận khi cần đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn môi trường.
Từ góc nhìn của INDOBIO, việc xác định đúng chỉ tiêu cần theo dõi và lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp với từng nguồn thải là cơ sở để đơn vị vận hành chủ động hơn trong công tác kiểm soát chất lượng nước. Kết hợp kiểm tra tại hiện trường với phân tích phòng thí nghiệm khi cần thiết giúp cung cấp thêm dữ liệu để nhận biết biến động và đánh giá quá trình xử lý.
Giai đoạn 2026–2030, phát triển cụm công nghiệp xanh không chỉ đặt ra yêu cầu hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải mà còn đòi hỏi nâng cao hiệu quả vận hành và kiểm soát chất lượng nước thải. Việc kết hợp đầu tư công trình với theo dõi chất lượng nước phù hợp sẽ góp phần thực hiện các mục tiêu bảo vệ môi trường trong hoạt động công nghiệp.
Nguồn tham khảo
***************
Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe yêu cầu và thắc mắc của Qúy khách. Hãy liên hệ với chúng tôi qua cách kênh:
Đơn giản hóa việc kiểm soát chất lượng thực phẩm và môi trường
