Ngày 16/9 hằng năm là Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone (International Day for the Preservation of the Ozone Layer), một dịp để nâng cao nhận thức về vai trò của tầng ozone và những nỗ lực bảo vệ tầng ozone trên toàn cầu. Vậy ozone là gì, vì sao tầng ozone cần được bảo vệ và ngày 16/9 mang ý nghĩa như thế nào? Cùng INDOBIO tìm hiểu về ozone và Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone qua bài viết dưới đây.
1. Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone 16/9 là ngày gì?
Ngày 16/9 gắn liền với một dấu mốc quan trọng trong nỗ lực bảo vệ tầng ozone trên toàn cầu: Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone, được thông qua vào ngày 16/9/1987.
Đến năm 1994, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc chính thức chọn ngày 16/9 hằng năm là Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone, nhằm kỷ niệm dấu mốc này và nâng cao nhận thức về việc bảo vệ tầng ozone. Ngày 16/9 vì vậy không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm mà còn là dịp nhìn lại những nỗ lực chung trong việc bảo vệ và phục hồi tầng ozone.
2. Tầng ozone là gì và vì sao cần được bảo vệ?
Ozone (O₃) là phân tử được cấu tạo từ ba nguyên tử oxy. Trong khí quyển, phần lớn ozone tập trung ở tầng bình lưu, tạo thành khu vực thường được gọi là tầng ozone.
Tầng ozone có khả năng hấp thụ phần lớn bức xạ cực tím (UV) có hại từ Mặt Trời, qua đó góp phần bảo vệ con người và các hệ sinh thái. Khi tầng ozone suy giảm, lượng bức xạ UV truyền xuống bề mặt Trái Đất có thể gia tăng, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người, động thực vật và các hệ sinh thái khác.
3. Nguyên nhân nào gây suy giảm tầng ozone?
Một trong những nguyên nhân chính gây suy giảm tầng ozone là sự phát thải các chất làm suy giảm tầng ozone (Ozone-Depleting Substances – ODS). Đây chủ yếu là các hợp chất chứa clo hoặc brom như CFC, halon và HCFC, từng được sử dụng phổ biến trong thiết bị làm lạnh, điều hòa không khí, bình xịt và nhiều hoạt động công nghiệp.
Trong quá trình sản xuất, sử dụng, bảo dưỡng hoặc thải bỏ thiết bị, các chất này có thể rò rỉ và phát tán vào khí quyển. Do có độ bền cao, một số ODS có thể tồn tại đủ lâu để di chuyển lên tầng bình lưu. Tại đây, dưới tác động của tia UV, chúng bị phân hủy và giải phóng clo hoặc brom hoạt động. Các nguyên tố này có thể tham gia liên tiếp vào các phản ứng chuyển ozone (O₃) thành oxy (O₂), làm suy giảm lượng ozone trong tầng bình lưu có vai trò hấp thụ bức xạ UV có hại từ Mặt Trời.
Năm 1985, các nhà khoa học ghi nhận sự suy giảm nghiêm trọng của tầng ozone tại Nam Cực, thường được biết đến với tên gọi “lỗ thủng tầng ozone”. Phát hiện này trở thành một trong những dấu mốc thúc đẩy cộng đồng quốc tế tăng cường hành động nhằm bảo vệ tầng ozone.
4. Nghị định thư Montreal - nỗ lực toàn cầu bảo vệ tầng ozone
Trước những cảnh báo về sự suy giảm tầng ozone, Công ước Vienna về bảo vệ tầng ozone được thông qua năm 1985, tạo khuôn khổ cho hợp tác quốc tế. Hai năm sau, Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone được thông qua vào ngày 16/9/1987.
Nghị định thư đặt ra các biện pháp kiểm soát và lộ trình từng bước loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone. Theo đó, nhiều chất như CFC, halon và CTC đã được loại trừ, trong khi HCFC tiếp tục được kiểm soát và loại trừ theo lộ trình, thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các giải pháp ít hoặc không gây suy giảm tầng ozone.
Những nỗ lực này đã mang lại kết quả rõ rệt. Đến năm 2025, khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ozone thuộc diện kiểm soát đã được loại bỏ dần, góp phần đưa tầng ozone vào quá trình phục hồi.
Việt Nam chính thức gia nhập Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal vào ngày 26/01/1994, từ đó tham gia thực hiện các cam kết về kiểm soát và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ozone.
5. Ozone - một phân tử đa chiều
Không phải mọi ozone đều mang cùng một vai trò. Tác động của ozone phụ thuộc vào vị trí, nồng độ và điều kiện tồn tại.
- Ozone ở tầng bình lưu: giúp hấp thụ bức xạ UV có hại và góp phần bảo vệ sự sống trên Trái Đất.
- Ozone ở tầng đối lưu (gần mặt đất): ở nồng độ cao có thể trở thành một chất gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và môi trường.
- Ozone trong ứng dụng kỹ thuật: nhờ khả năng oxy hóa mạnh, ozone còn được ứng dụng trong xử lý nước, khử khuẩn và một số quy trình công nghiệp.
Do đó, khi nói về ozone, cần đặt ozone trong đúng bối cảnh thay vì chỉ xem đây là một chất “có lợi” hoặc “có hại”.
6. Ngày 16/9 - nâng cao nhận thức về bảo vệ tầng ozone
Từ việc phát hiện các chất ODS gây suy giảm tầng ozone đến những nỗ lực kiểm soát và từng bước loại trừ gần 99% các chất thuộc diện kiểm soát, hành trình bảo vệ tầng ozone cho thấy những vấn đề môi trường có thể được cải thiện khi được nhận diện đúng, kiểm soát dựa trên cơ sở khoa học và duy trì hành động lâu dài.
Ngày Quốc tế Bảo vệ Tầng Ozone 16/9 vì vậy không chỉ là dịp nhìn lại những kết quả đã đạt được, mà còn nhắc nhở về trách nhiệm tiếp tục bảo vệ môi trường và duy trì những thành quả này trong tương lai.
Thông qua việc chia sẻ kiến thức và thông tin chuyên ngành, INDOBIO mong muốn góp phần nâng cao nhận thức về các vấn đề môi trường, giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn những tác động có thể phát sinh trong hoạt động thực tế và chủ động hơn trong việc theo dõi, kiểm soát và giảm thiểu các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường.
Bảo vệ môi trường không chỉ bắt đầu từ những cam kết lớn, mà còn từ việc hiểu đúng, kiểm soát đúng và duy trì những hành động phù hợp trong từng hoạt động hằng ngày.
***************
Chúng tôi luôn sẵn sàng lắng nghe yêu cầu và thắc mắc của Qúy khách. Hãy liên hệ với chúng tôi qua cách kênh:
Đơn giản hóa việc kiểm soát chất lượng thực phẩm và môi trường
