Xâm nhập mặn mùa khô: Tình trạng báo động tại ĐBSCL

Theo các dự báo khí tượng thủy văn, tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) trong mùa khô năm 2026 có khả năng tăng mạnh từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và sự thay đổi của dòng chảy thượng nguồn, xâm nhập mặn không còn là hiện tượng theo mùa đơn thuần mà đang trở thành một thách thức lâu dài đối với quản lý tài nguyên nước tại khu vực này.

Xâm nhập mặn là gì?

Xâm nhập mặn là hiện tượng nước biển hoặc nước lợ xâm nhập vào sâu trong hệ thống sông, kênh rạch hoặc tầng nước ngầm, làm tăng nồng độ muối hòa tan trong nguồn nước. Hiện tượng này thường xảy ra tại các vùng cửa sông và khu vực ven biển, nơi chịu tác động đồng thời của dòng chảy từ thượng nguồn và thủy triều từ biển.

Mức độ xâm nhập mặn thường được đánh giá thông qua độ mặn của nước, một chỉ tiêu phản ánh hàm lượng muối hòa tan trong nước.

Nguyên nhân gây xâm nhập mặn

Xâm nhập mặn là kết quả của nhiều yếu tố tự nhiên và hoạt động của con người.

Lưu lượng nước từ thượng nguồn giảm

Trong mùa khô, lượng nước từ thượng nguồn sông giảm đáng kể, khiến khả năng đẩy lùi nước mặn suy yếu. Khi dòng chảy yếu, thủy triều có thể đưa nước mặn xâm nhập sâu hơn vào nội địa.

Thủy triều và mực nước biển

Các đợt triều cường có thể làm tăng mực nước tại cửa sông, tạo điều kiện cho nước biển di chuyển sâu vào hệ thống sông ngòi. Ngoài ra, hiện tượng mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn trong dài hạn.

Khai thác nước ngầm và thay đổi dòng chảy

Việc khai thác nước ngầm quá mức có thể gây sụt lún, tạo điều kiện cho nước mặn xâm nhập vào hệ thống nước ngầm. Bên cạnh đó, việc xây dựng đập thủy điện ở thượng nguồn cũng làm giảm đáng kể lượng nước ngọt ở hạ lưu, khiến áp lực đẩy lùi nước mặn trở nên khó khăn.

Tác hại xâm nhập mặn trong nước

Xâm nhập mặn có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng sau: 

Đối với nông nghiệp & thủy sản

Nước mặn xâm nhập vào đất sẽ phá hủy cấu trúc đất, giảm độ phì nhiêu. Rễ cây có xu hướng bị “sốc mặn”, không thể hút nước và dưỡng chất, dẫn đến cây còi cọc, chết hàng loạt. Đối với người nuôi trồng thủy sản, sự thay đổi độ mặn đột ngột gây sốc nhiệt/muối cho cá tôm khiến nguy cơ mất trắng vụ mùa tăng cao

Đối với đời sống 

Người dân đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt, khiến giá nước ngọt bị đẩy lên cao đồng thời khiến nguy cơ bùng phát dịch bệnh tăng cao. Nhiều hộ dân sử dụng nước mặn lâu ngày có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, thận và các bệnh ngoài da.

Đối với môi trường

Nước mặn có tính ăn mòn cao, làm hư hại đường ống và các công trình làm bằng kim loại. Ngoài ra, việc xâm nhập mặn còn làm mất cân bằng hệ sinh thái nước ngọt, giảm đa dạng sinh học và đe dọa đến sự đa dạng của các loài động thực vật đặc trưng.

Xu hướng xâm nhập mặn trong năm 2026

Tình hình hạn mặn năm 2026 được dự báo diễn biến phức tạp với cường độ cao hơn trung bình các năm trước, đạt đỉnh vào giữa và cuối tháng 3. Do lưu lượng nước từ thượng lưu sông Mê Công giảm đáng kể, nêm mặn 4g/l có thể lấn sâu tới 60 km tại các cửa sông lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Bên cạnh đó, khí hậu nắng gắt khiến khả năng bốc hơi gia tăng, gây nguy cơ thiếu nước sinh hoạt và an toàn sản xuất trong cao điểm mùa khô

Biện pháp ứng phó với xâm nhập mặn hiện nay

Trong mùa hạn mặn đang cao điểm, việc chủ động tích trữ nước ngọt là điều cần thiết nhất. Người dân cần tận dụng tối đa lu, bể, bình chứa để trữ nước và tái sử dụng nước ngọt tối đa trong khoảng thời gian này. Ngoài ra, người dân cũng có thể lắp đặt hệ thống lọc nước RO, để hạn chế sử dụng và tiếp xúc với nước nhiễm mặn, việc giám sát độ mặn cũng nên được thực hiện thường xuyên. Mỗi hộ gia đình có thể trang bị sẵn một chiếc bút đo độ mặn cầm tay để có thể dễ dàng kiểm tra tại chỗ, nhanh chóng và dễ dàng để tránh thiệt hại đáng tiếc về sức khỏe và cây trồng.

Để hỗ trợ người dân ứng phó hiệu quả, INDOBIO hiện đang cung cấp đa dạng các dòng bút đo độ mặn chính xác, từ các thiết bị cầm tay nhỏ gọn đến các dòng cảm biến chuyên dụng cho nông nghiệp. Các sản phẩm của Indobio nổi bật với khả năng hiển thị kết quả tức thì, độ bền cao và thao tác sử dụng đơn giản, giúp người nông dân chủ động kiểm soát chất lượng nước mọi lúc mọi nơi. Với sự đồng hành của Indobio, bạn sẽ có được "người trợ lý" đắc lực để bảo vệ nguồn nước gia đình suốt mùa hạn mặn.